६ महिनामा सर्पदंशबाट ११० जनाको मृत्यु, विपद्मध्ये सबैभन्दा बढी

४ कात्तिक, काठमाडौं । सर्पदंशले यस वर्ष मुलुकभर अरू कुनै विपद्भन्दा बढी मानिसको ज्यान लिएको राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणको तथ्यांकका आधारमा अनलाइनखबरले मंगलबार जनाएको छ। अनलाइनखबरका अनुसार प्राधिकरणको तथ्यांकमा वैशाख १ देखि कात्तिक ३ गते बिहान १० बजेसम्म सर्पदंशबाट ११० जनाको मृत्यु भएको उल्लेख छ।

वैशाख १ देखि कात्तिक ३ सम्म सर्पदंशका १,६२२ घटना भएको र ती घटनामा १,५२५ जना घाइते भएको प्राधिकरणको तथ्यांकमा उल्लेख छ। सर्पदंशका घटनाले १,६२७ परिवार प्रभावित भएको पनि प्राधिकरणले जनाएको छ।

अनलाइनखबरका अनुसार कात्तिक ३ गते बिहान १० बजेसम्मको २४ घण्टामा पाँच जिल्लामा सर्पदंशका पाँच घटनामा नौ जना घाइते भएको प्राधिकरणले जनाएको छ। यसले सर्पदंशको जोखिम मनसुनसँगै सकिएको नभई अझै कायम रहेको देखाउँछ।

अनलाइनखबरका अनुसार सोही अवधिमा मुलुकभर ७,४३९ विपद्का घटनामा ३८६ जनाको मृत्यु भएको प्राधिकरणको तथ्यांकले देखाउँछ। ती घटनामा १४ जना बेपत्ता र २,४३३ जना घाइते भएको पनि प्राधिकरणको तथ्यांक उद्धृत गर्दै अनलाइनखबरले लेखेको छ। विपद्का कारण ९,५२५ परिवार प्रभावित भएको पनि प्राधिकरणको विवरणमा उल्लेख भएको अनलाइनखबरले जनाएको छ।

पहिरोमा ७६, बाढीमा ४१ र चट्याङमा ३६ जनाको मृत्यु भएको प्राधिकरणको तथ्यांकमा उल्लेख छ। आगलागीमा २९, लेक लाग्दा २६, जनावरको आक्रमणमा २१, हिमपहिरोमा १९, हावाहुरीमा १६ र भारी वर्षामा सात जनाको मृत्यु भएको पनि प्राधिकरणले जनाएको छ। सर्पदंशसहित यी दस कारणबाट भएको मृत्यु जोड्दा ३८१ पुग्छ। समाचारमा आएको बुलेटिनको विवरणले बाँकी पाँच जनाको मृत्युको कारण छुट्याएको छैन।

यो तथ्यांकमा भोटेकोशी र बूढीगण्डकी बाढीको मृत्युसंख्या समावेश नरहेको प्राधिकरणले जनाएको अनलाइनखबरले उल्लेख गरेको छ। यसको अर्थ यस अवधिको वास्तविक विपद् मृत्युसंख्या ३८६ भन्दा बढी छ।

सर्पदंशको यो खतरा यस वर्ष नयाँ होइन। पर्दाफासका अनुसार साउन १७ गतेसम्मको प्राधिकरणको बुलेटिनले कुल १९६ विपद् मृत्युमध्ये ५४ जनाको मृत्यु सर्पदंशबाट भएको देखाएको थियो। त्यतिबेला पनि सर्पदंश नै मृत्युको सबैभन्दा ठूलो कारण रहेको पर्दाफासले उल्लेख गरेको थियो। समयसँगै यो संख्या बढेर कात्तिक ३ सम्म ११० पुगेको छ।

प्राधिकरणको कात्तिक ३ को बुलेटिन आउनुभन्दा केही दिनअघि रातोपाटीले प्राधिकरणकै तथ्यांक उद्धृत गर्दै ६ महिनामा सर्पदंशबाट १०६ जनाको मृत्यु भएको लेखेको थियो। दुई पटकको गणनाबीच चार जनाको फरक देखिन्छ।

द हिमालयन टाइम्सका अनुसार स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयको राष्ट्रिय सर्पदंश व्यवस्थापन निर्देशिकाले तराईका किसान, बगान मजदुर, गोठाला र माछा मार्नेलाई सबैभन्दा बढी जोखिममा रहेको जनाएको छ। वर्षायाममा खुला शैलीका घरमा भुइँमा सुत्दा रातमा टोकिने जोखिम बढ्ने पनि निर्देशिकाले चेतावनी दिएको पत्रिकाले जनाएको छ।

द हिमालयन टाइम्सका अनुसार सर्पदंशको एकमात्र विशेष उपचार एन्टिभेनम रहेको निर्देशिकामा उल्लेख छ। अस्पताल पुग्न ढिलाइ नै मृत्युको प्रमुख कारण रहेको पनि निर्देशिकाले भनेको पत्रिकाले लेखेको छ।

समाचारले छुटाएको कुरा

द हिमालयन टाइम्सका अनुसार द ल्यान्सेट ग्लोबल हेल्थले नेपालमा वार्षिक करिब ४० हजार सर्पदंश हुने र ३ हजारभन्दा बढी मृत्यु हुने अनुमान गरेको छ। पत्रिकाका अनुसार विश्व स्वास्थ्य संगठनले भने विधि फरक पर्दा वार्षिक मृत्युसंख्या १ हजारदेखि २,७०० भन्दा बढीसम्म हुन सक्ने अनुमान गरेको छ। यसले प्राधिकरणको ६ महिने ११० को गणना नेपालको पूर्ण वार्षिक सर्पदंश मृत्युसंख्या नभएको देखाउँछ।

पत्रिकाका अनुसार नेपाल प्रहरीले गत आर्थिक वर्षको साउनदेखि मंसिरसम्मको पाँच महिनामा सर्पदंशबाट ७० जनाको मृत्यु र ५३२ जना घाइते भएको तथ्यांक राखेको छ। सोही अवधिमा प्रहरीले सर्प उद्धारका २२६ अभियान चलाएको पनि पत्रिकाले लेखेको छ। यो तथ्यांक फरक निकाय र फरक अवधिको भएकाले प्राधिकरणको ११० सँग सिधै दाँज्न मिल्दैन।

सर्पदंश अब तराईमा मात्र सीमित नरहेको र सगरमाथा रहेको सोलुखुम्बुजस्ता पहाडी तथा हिमाली जिल्लामा समेत देखिन थालेको द हिमालयन टाइम्सले जनाएको छ। सर्पदंश बारम्बार हुन थालेपछि सोलुखुम्बुको सोताङ गाउँपालिकाले आफ्नै उपचार केन्द्र माग्दै आएको गाउँपालिका अध्यक्ष खिलराज बस्नेतले द हिमालयन टाइम्सलाई बताएका छन्।

पत्रिकाका अनुसार नेपालले सर्पदंशबाट हुने मृत्यु र अशक्तता सन् २०३० सम्ममा आधा घटाउने विश्व स्वास्थ्य संगठनको लक्ष्यमा प्रतिबद्धता जनाएको छ। यो खबर तयार पार्दा हेरिएका कुनै पनि समाचारले सो लक्ष्यतर्फको प्रगति मापन गरेको छैन।

अझै थाहा नभएका कुरा

• ११० मध्ये धेरैजसो मृत्यु कुन जिल्ला वा प्रदेशमा भएको हो भन्ने अझै खुलेको छैन। यसको जवाफ प्राधिकरणले दिन सक्छ।
• प्राधिकरणको तथ्यांक सोही महिनाहरूको नेपाल प्रहरीको तथ्यांकसँग कसरी मिल्छ भन्ने थाहा छैन। यसको जवाफ दुवै निकायले दिन सक्छन्।
• सर्पदंशका घटना देखिन थालेका पहाडी तथा हिमाली जिल्लाका अस्पतालमा पर्याप्त एन्टिभेनम र भेन्टिलेटर छ कि छैन भन्ने खुलेको छैन। यसको जवाफ स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयको स्वास्थ्य सेवा विभागले दिन सक्छ।
• मृत्यु भएका ११० जनाको उमेर, लिंग र पेसाको विवरण कुनै पनि हेरिएको प्रतिवेदनमा छैन। यो विवरण प्राधिकरण वा जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिले सार्वजनिक गर्न सक्छन्।