कालीमाटीको तथ्यांकमा हरियो प्याज झन्डै चौगुना महँगो
खानेतेल पनि प्रतिलिटर ६० रुपैयाँसम्म महँगिएको छ र किसानले बजारसम्म पुगेको तरकारीको समेत उचित मूल्य नपाएको गुनासो गरेका छन्।
२७ असोज, काठमाडौं । सोमबार काठमाडौंमा हरियो प्याज प्रतिकिलो २ सय ७५ रुपैयाँमा बिक्री भएको कालीमाटी फलफूल तथा तरकारी बजार विकास समितिको तथ्यांकका आधारमा अनलाइनखबरले जनाएको छ। एक वर्षअघि प्रतिकिलो ७५ रुपैयाँ रहेको हरियो प्याजको मूल्य २६६.६७ प्रतिशतले बढेको समितिको तथ्यांक उद्धृत गर्दै अनलाइनखबरले उल्लेख गरेको छ। यो मूल्य करिब २ अमेरिकी डलर बराबर हुन्छ। कुरिलोको मूल्य समेत ६६.६७ प्रतिशतले बढेर प्रतिकिलो ७ सय ५० रुपैयाँ पुगेको सोही तथ्यांकले देखाएको छ। डल्ले च्याउको मूल्य ६१.०४ प्रतिशतले बढेर ५ सय २५ रुपैयाँ कायम भएको कालीमाटी समितिकै तथ्यांकले देखाउँछ।
दसैंको किनमेल गर्ने परिवारका लागि धेरैजसो दैनिक उपभोग्य सामान गत वर्षभन्दा महँगो भएको छ। खानेतेल, मसला, चामल, दाल र चिउरा महँगिएको नेपाल खुद्रा व्यापार संघको हवाला दिँदै अनलाइनखबरले जनाएको छ। सनफ्लावर तेल प्रतिलिटर ६० रुपैयाँले बढेर ३ सय ५ रुपैयाँ पुगेको संघकै तथ्यांकमा छ। धनियाँ धुलो प्रतिकिलो ३ सय रुपैयाँबाट बढेर ४ सय ७५ रुपैयाँ पुगेको सोही तथ्यांकले देखाउँछ। मूल्यवृद्धिले न्यून र मध्यम आय भएका परिवारको क्रयशक्ति कमजोर बनाएको अनलाइनखबरले लेखेको छ।
व्यापारी महासंघका अध्यक्ष सडक र मौसमलाई मूल्यवृद्धिको कारण मान्छन्। कालीमाटीका सूचना अधिकारी भने आपूर्ति अभाव र व्यापारीले तरकारी बेच्ने तरिकालाई देखाउँछन्। नेपाल फलफूल तथा तरकारी व्यवसायी महासंघका अध्यक्ष भरतप्रसाद खतिवडाले बाढीपछि बाटो अवरुद्ध हुँदा भारतीय गोलभेँडाको ढुवानी रोकिएर मूल्य बढेको अनलाइनखबरलाई बताएका छन्। "गएको हप्ता गोलभेँडा आएको थियो, तीनचार ट्रक आउनासाथ यहाँ हजारदेखि बाह्र सय रुपैयाँ क्रेटमा बिक्री भएको थियो," खतिवडाले भने।
कालीमाटी बजार विकास समितिका सूचना अधिकारी विदुरप्रसाद आचार्यका अनुसार दैनिक आपूर्ति करिब ५ सय टनबाट बढेर ६ सय टन पुगेको छ। तर बेच्न नसकिने डरले व्यापारीले धेरै तरकारी नमगाउनु पनि आपूर्ति अझै मागभन्दा कम हुनुको एउटा कारण भएको उनले बताए। बिहान छोटो समय मात्र तरकारी बेचेर व्यापारी हिँड्ने गरेकाले खुद्रा मूल्य घट्न नसकेको आचार्यले अनलाइनखबरलाई भने।
काठमाडौं उपत्यकामा तरकारी आपूर्ति गर्ने प्रमुख जिल्ला धादिङ, नुवाकोट, काभ्रे र चितवनका किसानले लगातार वर्षाका कारण खेतमै तरकारी कुहिएको अनलाइनखबरलाई बताएका छन्। रसुवाको भोटेकोशी नदीमा १० भदौमा आएको बाढी र त्यसपछिको वर्षाले आपूर्ति शृंखला भत्किएको र अझै सामान्य हुन नसकेको अनलाइनखबरले जनाएको छ।
अनलाइनखबरले आफ्नो प्रतिवेदनमा बिचौलिया र व्यापारीले अभाव र ढुवानीको बहाना बनाएर कार्टेलिङ गर्दै मनपरी मूल्य असुलिरहेको लेखेको छ। यो भनाइ पत्रिकाकै आफ्नो हो। यो दाबी पुष्टि गर्ने कुनै नियामक निकाय, अदालतको मुद्दा वा नाम खुलेको उजुरीको हवाला प्रतिवेदनमा छैन। प्रतिवेदनमा नाम खुलाएर उद्धृत गरिएका दुवै स्रोतले यो शब्द प्रयोग गरेका छैनन्।
कालीमाटीको २०७५ सालको घटना
४ भदौ २०७५ मा कालीमाटी बजारमा रिसाएका व्यापारीले सरकारी निरीक्षण टोलीलाई घेरेको द काठमाडौं पोस्टले जनाएको थियो। सोही घटनामा प्रहरीले सरकारी अधिकारीमाथि हातपात गरेको आरोपमा नेपाल फलफूल तथा तरकारी व्यवसायी महासंघका तत्कालीन महासचिव भरतप्रसाद खतिवडालाई हिरासतमा लिएको पोस्टले जनाएको थियो। उनलाई पछि अदालतमा मुद्दा चलाइएको थियो वा थिएन भन्ने पोस्टको प्रतिवेदनमा उल्लेख छैन।
सोही अनुसन्धानमा बिचौलियाको सिन्डिकेटले आपूर्ति शृंखलामाथि नियन्त्रण जमाएको फेला परेको पोस्टले सेप्टेम्बर २०१८ मा जनाएको थियो। त्यतिबेलासम्म कालीमाटी समितिले "तरकारी व्यवसायमा कार्टेल अन्त्य गर्न" ९८ मध्ये ५७ पसलको इजाजत खारेज गरिसकेको तत्कालीन कृषिमन्त्री चक्रपाणि खनालले बताएका थिए। पोस्टले खतिवडालाई खारेज भएका कुनै पसलसँग जोडेको छैन।
समाचारले छुटाएको कुरा
व्यापारीले यसअघि पनि मौसमलाई दोष दिएका छन्। यसअघिको एउटा दसैंअघि खतिवडाले मूल्यवृद्धिको कुरा "हल्ला मात्र" भनेको फ्रेसप्लाजाले जनाएको थियो। त्यतिबेला कालीमाटी फलफूल तथा तरकारी थोक व्यापारी संघका अध्यक्ष रहेका खतिवडाले वर्षा र बिग्रिएका सडकलाई दोष दिएको फ्रेसप्लाजाले लेखेको थियो।
सेप्टेम्बर २०२५ मा पोस्टले उपभोक्ता अधिकारकर्मीहरूले व्यापारीमाथि चाडपर्वमा कृत्रिम अभाव सिर्जना गरेको आरोप लगाएको जनाएको थियो। हरेक चाडपर्वमा यस्तै ढाँचा दोहोरिंदा पनि अधिकारीहरू "मूल्य प्रभावकारी रूपमा नियमन गर्न असफल" भएको पोस्टले लेखेको थियो।
पोस्टका अनुसार नेपाल राष्ट्र बैंकले आर्थिक वर्ष २०२४/२५ मा तरकारीको मूल्यवृद्धि १०.७१ प्रतिशत पुगेको जनाएको थियो। समग्र मूल्यवृद्धि भने सोही अवधिमा ४.०६ प्रतिशत रहेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांक उद्धृत गर्दै पोस्टले सेप्टेम्बर २०२५ मा लेखेको थियो।
अनलाइनखबरकै प्रतिवेदनमा धादिङ, नुवाकोट, काभ्रे र चितवनका किसानले बजारसम्म पुगेको तरकारीको समेत उचित मूल्य नपाएको गुनासो गरेका छन्। यसले आपूर्ति शृंखलामा मूल्यको फरक कसले राख्छ भन्ने प्रश्न उठाएको छ।
अझै थाहा नभएका कुरा
प्रतिस्पर्धा प्रवर्द्धन तथा बजार संरक्षण बोर्ड नेपालमा कार्टेल नियन्त्रण गर्ने निकाय हो। यो बोर्ड वा वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता हित संरक्षण विभागले यस दसैं कालीमाटीको निरीक्षण गरेको वा कुनै वक्तव्य दिएको छ कि छैन भन्ने थाहा छैन।
धादिङ, नुवाकोट, काभ्रे र चितवनका किसानले यस वर्ष गोलभेँडा, काउली र हरियो प्याजको प्रतिकिलो वास्तवमा कति पाउँछन् भन्ने र त्यो कालीमाटी तथा खुद्रा मूल्यभन्दा कति फरक छ भन्ने अझै खुलेको छैन।
सन् २०१८ मा उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयले कालीमाटी सफा गर्न गठन गरेको कार्यदल अझै सक्रिय छ कि छैन र त्यतिबेला चिन्हित कुनै पसल अझै सञ्चालनमा छ कि छैन भन्ने कालीमाटी बजार समिति वा मन्त्रालयले बताउन सक्छ।
राहत ढिलै आउन सक्छ। दसैंका लागि मानिस काठमाडौं छोड्दै गर्दा तरकारीको मूल्य बिस्तारै घट्ने आचार्यको अपेक्षा छ। तर काउली र चाडपर्वमा परिवारले रुचाउने बरेलाको मूल्य भने अझै बढ्न सक्ने आचार्यले अनलाइनखबरलाई बताएका छन्।
यस्तै समाचार हरेक बिहान
दिनका जाँचिएका समाचार एउटै निःशुल्क इमेलमा, अरूले छुटाएको कुरासहित।
स्रोतहरू
यो समाचार नेपाल वायरले अंग्रेजीमा प्रकाशित गरेको समाचारकै तथ्य, स्रोत र निष्कर्षका आधारमा नेपालीमै लेखिएको हो। एआई सम्पादकले हरेक तथ्य, संख्या, नाम र उद्धरण अंग्रेजी अभिलेखसँग जाँचेको छ। रेड टिम, बचाव र दुई जाँचकर्ताको पूरा समीक्षा अभिलेख अंग्रेजी पृष्ठमा छ।
पाठकका टिप्पणी
तपाईंलाई थाहा भएको कुरा लेख्नुहोस्। डेस्कले पढेपछि, प्रायः एक घण्टाभित्र, टिप्पणी देखिन्छ। प्रश्नको जवाफ समाचारको अभिलेखबाट आउँछ।
अहिलेसम्म कुनै टिप्पणी छैन। पहिलो तपाईं नै हुनुहोस्।