दसैंअघि मुद्रास्फीति ६.३४ प्रतिशत, सन् २०२३ को भन्दा कम
मध्य सेप्टेम्बरसम्मको एक वर्षमा घ्यू र तेलको मूल्य १६.६८ प्रतिशत र चिनीको मूल्य १२.१४ प्रतिशतले बढेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले देखाएको छ।
३० असोज, काठमाडौं । मध्य सेप्टेम्बरसम्म उपभोक्ता मूल्य मुद्रास्फीति ६.३४ प्रतिशत पुगेको नेपाल राष्ट्र बैंकको पछिल्लो प्रतिवेदनले देखाएको छ। अघिल्लो महिना यो दर ५.९६ प्रतिशत रहेको बैंकको तथ्यांकले देखाउँछ। गत वर्ष सोही महिनामा मुद्रास्फीति १.८७ प्रतिशत रहेको बैंकले जनाएको छ। यस वर्षको दर त्यसको तेब्बरभन्दा बढी भएको बैंकको तथ्यांकमा उल्लेख छ। राष्ट्र बैंकले बिहीबार सार्वजनिक गरेको ‘देशको वर्तमान आर्थिक तथा वित्तीय स्थिति’ प्रतिवेदनमा यो तथ्यांक आएको रिपब्लिका र अनलाइनखबर अंग्रेजीले जनाएका छन्।
यो वृद्धि दसैंभन्दा केही दिनअघि देखिएको हो। दसैंमा घरपरिवारले घ्यू, तेल, फलफूल, चिनी र नयाँ लुगा किन्छन्। राष्ट्र बैंकको तथ्यांकअनुसार वार्षिक आधारमा घ्यू र खाद्य तेलको मूल्य १६.६८ प्रतिशत, फलफूलको मूल्य १५.९९ प्रतिशत, चिनी तथा चिनीजन्य वस्तुको मूल्य १२.१४ प्रतिशत, मासु तथा माछाको मूल्य ७.३४ प्रतिशत र तरकारीको मूल्य ७.०७ प्रतिशतले बढेको छ। यातायात खर्च वार्षिक रूपमा १२.७७ प्रतिशतले बढेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले देखाउँछ।
रिपब्लिकाका अनुसार बाढी र पहिरोपछि आपूर्ति अवरुद्ध हुँदा बजार मूल्य बढेको व्यापारीहरूले बताएका छन्। बाढीपहिरोले पृथ्वी राजमार्गका केही खण्डसहित काभ्रेपलाञ्चोक, सिन्धुपाल्चोक, इलाम, रसुवा, रुकुम पश्चिम र लमजुङका सडकमा क्षति पुर्याएको रिपब्लिकाले लेखेको छ। आपूर्ति अवरोध १० भदौमा भोटेकोशी-त्रिशूली नदी क्षेत्रमा आएको बाढीपछि भएको रिपब्लिकाले उल्लेख गरेको छ।
सहरभन्दा गाउँमा महँगी बढी छ। ग्रामीण क्षेत्रमा मुद्रास्फीति ६.७८ प्रतिशत र सहरी क्षेत्रमा ६.१९ प्रतिशत रहेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ। प्रदेशहरूमध्ये मधेशमा सबैभन्दा बढी ७.४८ प्रतिशत र सुदूरपश्चिममा सबैभन्दा कम ५.१६ प्रतिशत मुद्रास्फीति रहेको बैंकले जनाएको छ। भौगोलिक क्षेत्रका आधारमा तराईमा सबैभन्दा बढी ६.८९ प्रतिशत मुद्रास्फीति रहेको बैंकको तथ्यांकले देखाउँछ।
गत वर्षको न्यून आधार १.८७ प्रतिशतको तुलनामा यो वृद्धि ठूलो देखिए पनि यो कुनै उच्चतम रेकर्ड भने होइन। राष्ट्र बैंकको आफ्नै अभिलेखअनुसार सन् २०२३ को मध्य सेप्टेम्बरमा उपभोक्ता मुद्रास्फीति ८.१९ प्रतिशत पुगेको थियो। त्यो दर यस वर्षको भन्दा बढी हो। यसरी मुद्रास्फीति दर न्यून आधारबाट तीव्र गतिमा बढेको हो, नयाँ उच्चतम स्तरमा पुगेको भने होइन।
समाचारले छुटाएको कुरा
रिपब्लिका र अनलाइनखबर दुवैले यही राष्ट्र बैंक प्रतिवेदन टिपेर समाचार लेखे, तर खाद्य तथा पेय पदार्थको मुद्रास्फीति दरमा फरक आँकडा दिए। रिपब्लिकाले समीक्षा अवधिमा यो दर ५.६९ प्रतिशत रहेको जनायो। गैरखाद्य तथा सेवा समूहको दर पनि रिपब्लिकाले यही ५.६९ प्रतिशत दिएको छ। अनलाइनखबरले भने सोही दर ७.५४ प्रतिशत रहेको लेख्यो। नेपाल वायरले यो आँकडा राष्ट्र बैंकको प्रतिवेदनसँग आफैं भिडाएर हेरेको छैन। गत वर्ष सोही अवधिमा खाद्य तथा पेय पदार्थको मूल्य १.३४ प्रतिशतले घटेको थियो भन्नेमा भने दुवै सञ्चारमाध्यम सहमत छन्। गैरखाद्य तथा सेवा समूहको मुद्रास्फीति ५.६९ प्रतिशत रहेको पनि दुवैले उल्लेख गरेका छन्।
अनलाइनखबरले थोक मूल्य मुद्रास्फीतिको आँकडा पनि दियो, तर त्यसलाई खुद्रा दरसँग दाँजेर हेरेन। अनलाइनखबरले उद्धृत गरेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांकअनुसार सोही महिनामा वार्षिक थोक मुद्रास्फीति ८.०८ प्रतिशत पुगेको थियो। यो उपभोक्ताले तिरेको ६.३४ प्रतिशतभन्दा झन्डै दुई प्रतिशत बिन्दु बढी हो। राष्ट्र बैंकका पूर्वकार्यकारी निर्देशक नरबहादुर थापाले जुलाईमा द काठमाडौं पोस्टसँग नेपाली व्यवसायीले बढेको लागतको पूरा भार उपभोक्तामा सार्ने र "प्रायः थप नाफासमेत थप्ने" गरेको बताएका थिए। त्यतिबेला थोक मुद्रास्फीति ३९ महिनाकै उच्च ८.४७ प्रतिशत पुगेको द काठमाडौं पोस्टले लेखेको थियो।
रिपब्लिका र अनलाइनखबर दुवैले यस वर्षको खाद्य मूल्यवृद्धिलाई दसैंअघिको मूल्य मिलेमतोसम्बन्धी नेपालकै विगतको अभिलेखसँग जाँचेनन्। सन् २०१८ अक्टोबरमा संसदको सार्वजनिक लेखा समितिअन्तर्गतको एक उपसमितिले प्रारम्भिक प्रतिवेदनमा सरकारले १२ चिनी मिललाई फाइदा पुर्याएको आरोप लगाएको द काठमाडौं पोस्टले लेखेको थियो। पोस्टका अनुसार ती मिलले दसैंअघि चिनीको खुद्रा मूल्य प्रतिकेजी रु. ७० तोकेका थिए। उपसमितिले भने रु. ६३ चाहेको थियो भन्ने द काठमाडौं पोस्टले उल्लेख गरेको छ। रु. ७० करिब ०.६० अमेरिकी डलर बराबर हुन्छ। द काठमाडौं पोस्टका अनुसार उपसमितिको प्रतिवेदनले यसलाई ‘कार्टेल’ भनेको थियो। भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्ने निकाय अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग (अख्तियार) लाई छानबिन गर्न उपसमितिले सिफारिस गरेको पोस्टले लेखेको थियो। यस वर्ष चिनी तथा चिनीजन्य वस्तुको मूल्य वार्षिक रूपमा १२.१४ प्रतिशतले बढेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले देखाउँछ।
अझै थाहा नभएका कुरा
राष्ट्र बैंक वा अर्थ मन्त्रालयले ६.३४ प्रतिशतको दरलाई चालू आर्थिक वर्षका लागि समस्याका रूपमा हेरेका छन् कि छैनन्, र यसका लागि कुनै योजना बनेको छ कि छैन भन्ने कुरा थाहा छैन। दुवै निकायले रिपब्लिका र अनलाइनखबरका समाचारमा यस महिनाको तथ्यांकबारे कुनै प्रतिक्रिया दिएका छैनन्।
वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता हित संरक्षण विभाग वा अख्तियारले यस वर्षको चिनी र घ्यूको मूल्यवृद्धिलाई सन् २०१८ मा संसदीय उपसमितिले आरोप लगाएजस्तो मिलेमतोको दृष्टिले जाँचेका छन् कि छैनन् भन्ने कुरा खुलेको छैन।
बाढीप्रभावित काभ्रेपलाञ्चोक, सिन्धुपाल्चोक र रसुवाका घरपरिवारले बढेको खाद्य मूल्यलाई कसरी धानिरहेका छन् भन्ने कुरा अझै स्पष्ट भएको छैन।
यस्तै समाचार हरेक बिहान
दिनका जाँचिएका समाचार एउटै निःशुल्क इमेलमा, अरूले छुटाएको कुरासहित।
स्रोतहरू
यो समाचार नेपाल वायरले अंग्रेजीमा प्रकाशित गरेको समाचारकै तथ्य, स्रोत र निष्कर्षका आधारमा नेपालीमै लेखिएको हो। एआई सम्पादकले हरेक तथ्य, संख्या, नाम र उद्धरण अंग्रेजी अभिलेखसँग जाँचेको छ। रेड टिम, बचाव र दुई जाँचकर्ताको पूरा समीक्षा अभिलेख अंग्रेजी पृष्ठमा छ।
पाठकका टिप्पणी
तपाईंलाई थाहा भएको कुरा लेख्नुहोस्। डेस्कले पढेपछि, प्रायः एक घण्टाभित्र, टिप्पणी देखिन्छ। प्रश्नको जवाफ समाचारको अभिलेखबाट आउँछ।
अहिलेसम्म कुनै टिप्पणी छैन। पहिलो तपाईं नै हुनुहोस्।