बाढीमा मृत्यु २७ पुग्यो, रु. ७४ अर्बको विद्युत् क्षति भने अगस्टको

काठमाडौं । बिहीबार (२४ सेप्टेम्बर) देखि परेको भारी वर्षापछि बाढी, पहिरो, डुबान, हावाहुरी र चट्याङमा परी देशभर २७ जनाको मृत्यु भएको नेपाल प्रेसले सरकारी तथ्यांक उद्धृत गर्दै जनाएको छ। विपद्बाट १,०६५ परिवार प्रभावित भएको पनि नेपाल प्रेसले बताएको छ। नेपाल प्रेसका अनुसार ७ जना घाइते भएका छन् भने ४ जना बेपत्ता छन्। यो मृत्यु संख्या चार दिनमा देशभर भएका ५१३ वटा छुट्टाछुट्टै मनसुनजन्य घटनाबाट आएको नेपाल प्रेसले लेखेको छ।

रिपब्लिकाका अनुसार राज्यको बिजुली ग्रिड चलाउने नेपाल विद्युत् प्राधिकरण (एनईए) ले २६ अगस्टको भोटेकोशी बाढीले ४३० मेगावाट उत्पादन गुमेको जनाएको छ। तर २४ सेप्टेम्बरयताको वर्षाले कति उत्पादन घट्यो भनेर एनईएले अहिलेसम्म केही भनेको छैन। अनलाइनखबर अंग्रेजीका अनुसार हिउँदमा आपूर्ति नबिग्रियोस् भनेर एनईएले जनवरीदेखि मेसम्म भारतबाट बढीमा १,१५४ मेगावाट बिजुली ल्याउने योजना बनाएको प्राधिकरणका प्रबन्ध निर्देशक दीर्घायुकुमार श्रेष्ठले बताएका छन्। यसको अर्थ नदीमा पानी सबैभन्दा कम हुने याममा नेपाली घरपरिवार फेरि पनि भारतीय विद्युतमा भर पर्नुपर्ने हुन्छ।

बागलुङ नगरपालिका वडा नम्बर ३ स्थित हनुमानमाउवामा बाढीले मुख्य पाइपलाइन बगाइदिँदा आइतबार (२७ सेप्टेम्बर) देखि बजार क्षेत्रका करिब ४,५०० उपभोक्ताको खानेपानी अवरुद्ध भएको रातोपाटीले जनाएको छ। मुस्ताङमा बाढी र नदी कटानका कारण तिब्बत सीमाको कोरला व्यापार नाकासँग जोड्ने राष्ट्रिय गौरवको बेनी-जोमसोम-कोरला सडकका ४६ ठाउँ बिग्रिएको नेपाल प्रेसले जनाएको छ। नेपाल प्रेसका अनुसार सोमबार (२८ सेप्टेम्बर) बसेको जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिको बैठकमा आयोजना प्रमुख तेजस्वी शर्माले सडक पूरै खुल्न एक हप्ताभन्दा बढी लाग्ने बताए। अनलाइनखबरका अनुसार म्याग्दीमा उही चार दिनको वर्षाले करिब २०० परिवार विस्थापित भएको र ग्रामीण क्षेत्रमा सडक, फोन र बिजुली बन्द भएको जिल्ला प्रशासन कार्यालय म्याग्दीले जनाएको छ। यसले गर्दा यकिन क्षति विवरण तयार गर्न ढिलाइ भइरहेको कार्यालयले अनलाइनखबरलाई बताएको छ।

रु. ७४ अर्बको तथ्यांक केको हो

रु. ७४ अर्ब क्षतिको तथ्यांक बिहीबार (२४ सेप्टेम्बर) यताको वर्षासँग जोडिएको छैन। रिपब्लिकाको आफ्नै प्रतिवेदनले सुरुमै यो अनुमान "२६ अगस्टमा भोटेकोशी नदीले ल्याएको बाढी" को हो भनेको छ। त्यो बाढी २४ सेप्टेम्बरको वर्षाभन्दा एक महिनाअघिको छुट्टै घटना हो। नयाँ बाढीको क्षति समेटेर एनईएले अद्यावधिक अनुमान सार्वजनिक गरेको छैन। नयाँ बाढीले कति थप क्षति गर्‍यो भनेर प्राधिकरण र सरकार दुवैले आज केही भनेनन्।

अर्को नमिलेको हिसाब पनि आजको रिपोर्टिङमा देखिन्छ। रिपब्लिकाका अनुसार विपद् प्रतिकार्यको समन्वय गर्ने संघीय निकाय राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण (एनडीआरआरएमए) ले सोमबार (२८ सेप्टेम्बर) को प्रतिवेदनअघिको २४ घण्टामा २७२ घटनामा २१ जनाको मृत्यु भएको जनाएको छ। यो हरेक दिन फेरिने २४ घण्टाको हिसाब हो। नेपाल प्रेसले दिएको २७ जनाको संख्या भने बिहीबार (२४ सेप्टेम्बर) देखिको चार दिनको हो। यी दुई संख्या जोड्न मिल्दैन। तर २१ जनामध्ये कति जना २७ जनाभित्रै परिसकेका छन् भनेर दुईमध्ये कुनै पनि निकायले बताएको छैन।

राहत पनि सबैतिर समान छैन। बागलुङ र म्याग्दी रहेको गण्डकी प्रदेशले बाढीपहिरोमा ज्यान गुमाउनेका हरेक परिवारलाई रु. १ लाख अर्थात् करिब अमेरिकी डलर ७१५ र काजकिरिया खर्चबापत थप रु. २५ हजार दिने निर्णय गरेको रातोपाटीले जनाएको छ। उही चार दिनमा छिमेकी लुम्बिनी प्रदेशमा ७८ वटा विपद् घटना भई ६ जनाको मृत्यु र १,२८० जना विस्थापित भएको नेपाल प्रेसले जनाएको छ। तर लुम्बिनीका पीडित परिवारलाई गण्डकीजस्तै राहत दिने घोषणा भएको खबर आजसम्म आएको छैन।

अझै थाहा नभएका कुरा

एनईएले सेप्टेम्बरको वर्षासमेत समेटेर एकीकृत क्षति प्रतिवेदन ल्याउने हो कि होइन, यसको जवाफ एनईए र ऊर्जा मन्त्रालयसँग छ।

एनडीआरआरएमएको हरेक दिनको २४ घण्टे हिसाब र नेपाल प्रेसको चार दिनको जम्मा हिसाबमा कति मृत्यु दोहोरिएका छन्, र आजसम्म वास्तवमा कति जनाको मृत्यु भयो, यसको जवाफ एनडीआरआरएमए र गृह मन्त्रालयसँग छ।

बागलुङ र म्याग्दीका पीडित परिवारले गण्डकीले वाचा गरेको रु. १ लाख वास्तवमा पाइसकेका छन् कि छैनन्, यसको जवाफ प्रदेशको आन्तरिक मामिला मन्त्रालय र दुई जिल्ला प्रशासन कार्यालयसँग छ।

गण्डकीले जस्तै लुम्बिनी लगायत अन्य प्रभावित प्रदेशले पनि राहत घोषणा गर्ने हुन् कि होइनन्, यसको जवाफ ती प्रदेश सरकारसँग छ।

आयोजना प्रमुखले भनेजस्तै बेनी-जोमसोम-कोरला सडक एक हप्ताभित्र खुल्छ कि खुल्दैन, यसको जवाफ सडक विभागसँग छ।