भोटेकोशी बाढी सर्वेक्षण सुरु, मेको वार्तामा डेटा सम्झौता भएन

काठमाडौं । २६ अगस्टमा आएको भोटेकोशी बाढीको अध्ययन गर्न ५०भन्दा बढी चिनियाँ र नेपाली वैज्ञानिकको टोली आइतबार (४ अक्टोबर) चेङ्दुबाट प्रस्थान गरेको छ, सीजीटीएनलाई उद्धृत गर्दै नेपाल नेशनलले जनाएको छ। टोलीले २० दिने संयुक्त क्षेत्रीय सर्वेक्षण गर्ने नेपाल नेशनलले उल्लेख गरेको छ।

२६ अगस्टको बाढीमा नेपालमा मृत्युको संख्या २१ सेप्टेम्बरसम्म १,४५१ पुगेको र ५,७४५ जना अझै बेपत्ता रहेको इन्डिया न्यु इङ्गल्यान्ड न्युजले जनाएको छ। एबीसी न्युजका अनुसार चीनले तिब्बततर्फ ४३ जनाको मृत्यु भएको जनाएको छ।

यो अभियानको नेतृत्व बेइजिङस्थित चीन भूविज्ञान विश्वविद्यालय र नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्रज्ञा प्रतिष्ठान, अर्थात् नास्टले गरेका हुन्। चिनियाँ विज्ञान प्रतिष्ठानका एकेडेमिसियन वाङ छङशान र नास्टका एकेडेमिसियन विशाल उप्रेती यस अभियानका प्रमुख वैज्ञानिक हुन्, सीजीटीएनलाई उद्धृत गर्दै नेपाल नेशनलले जनाएको छ।

१०भन्दा बढी विश्वविद्यालय र अनुसन्धान संस्थाका अनुसन्धाताहरूले ड्रोन र हेलिकप्टरबाट सर्वेक्षण गर्ने सीजीटीएनले जनाएको छ। उनीहरूले नेपाल-तिब्बत सीमानजिकको उद्गमदेखि चीनको केरुङ हुँदै नेपालको त्रिशूली उपत्यकासम्म विपत्तिको बाटो पहिल्याउने सीजीटीएनले उल्लेख गरेको छ।

बाढीपछि अझै पुनर्निर्माणमा जुटेका भोटेकोशी र त्रिशूली किनारका परिवारका लागि यो सर्वेक्षण एउटै कारणले महत्त्वपूर्ण छ। नदी र मौसमको निगरानी गर्ने सरकारी निकाय जल तथा मौसम विज्ञान विभागसम्म बाढी आउनुअघि कुनै पूर्वसूचना नपुगेको विभागले नै स्वीकारेको छ। त्यसो किन भयो, र आउँदो वर्षको मनसुनअघि काम गर्ने चेतावनी प्रणाली सम्भव छ कि छैन भन्ने जवाफ वैज्ञानिकहरूले दिन सके भने यही नदी किनारका बासिन्दाको जीवनमा त्यसले फरक पार्नेछ।

यसैबीच, कोरियन मेडिकल एशोसिएसनको टोलीले नुवाकोटको विदुर नगरपालिका-१ का बाढी प्रभावित करिब २२० परिवारलाई कम्बल र जाडोमा लगाउने लुगा वितरण गरेको छ, डीसी नेपालले जनाएको छ। डीसी नेपालका अनुसार टोली प्रमुखले जाडो सुरु हुनुअघि नै प्रभावित परिवारसम्म पुग्न पाउँदा आफूहरू खुसी रहेको बताएका छन्।

समाचारले छुटाएको कुरा

२६ अगस्टको विपत्तिभन्दा तीन महिनाअघि २७ मेमा नेपाली र चिनियाँ अधिकारीहरू यस्तै हिमनदी बाढीको जोखिमबारे छलफल गर्न काठमाडौंमा भेटेका थिए। उक्त बैठक कुनै विशेष डेटा साझेदारी सम्झौता बिना नै सकियो, र दोस्रो चरणको वार्ताको मात्र योजना बन्यो, रोइटर्सको प्रतिवेदन उद्धृत गर्दै सीएनएनले जनाएको छ।

बैठकपछि दुई नेपाली अधिकारीले हिमनदीको जोखिम र पानीको सतहसम्बन्धी आफूले चाहेजति जानकारी चीनबाट नपाएको बताएका थिए, रोइटर्सको प्रतिवेदन उद्धृत गर्दै ताइपेइ टाइम्सले जनाएको छ। रोइटर्सका अनुसार काठमाडौंस्थित चिनियाँ दूतावासले भने मेको बैठकले सीमापारि विपद् सूचना आदानप्रदानमा "उल्लेखनीय प्रगति" ल्याएको र आफ्नो डेटा साझेदारी समयमै भएको बयान जारी गरेको थियो।

४ अक्टोबरको यो अभियानलाई चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यमले सहकार्यका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। तर यो नयाँ कुराकानी होइन, उही अधुरो छलफलपछि आएको हो।

नेपालको आफ्नै मृत्युको संख्या कुनै एउटै स्थिर अंकमा थिएन। यसलाई चीनले जनाएको तिब्बततर्फको ४३ को संख्यासँग सीधै दाँज्न मिल्दैन।

काठमाडौं पोस्टले विपद् प्राधिकरणलाई उद्धृत गर्दै नेपालको मृत्युको संख्या ३० अगस्टमा ७३४ पुगेको जनाएको थियो। सोही प्राधिकरणलाई उद्धृत गर्दै सीएनएनले यो संख्या २ सेप्टेम्बरसम्म १,११४ पुगेको जनाएको थियो।

सेप्टेम्बरको अन्तिमतिर यो संख्या १,४५१ पुगेको र ५,७४५ जना अझै बेपत्ता रहेको इन्डिया न्यु इङ्गल्यान्ड न्युजले जनाएको छ। एबीसी न्युजका अनुसार ३ अक्टोबरसम्म नेपाल र चीन दुवैतर्फको संयुक्त मृत्युको संख्या "झन्डै १,५००" पुगेको छ। चीनको ४३ लाई यीमध्ये कुनै एउटा संख्यासँग दाँज्नु भनेको हप्तौंसम्म बढिरहेको संख्यालाई टुंगिइसकेको जस्तो मान्नु हो।

नेपालको जल तथा मौसम विज्ञान विभागले बाढी आउनुअघि आफूसम्म कुनै पूर्वसूचना नपुगेको स्वीकारेको छ, नेपालन्युजले जनाएको छ। बाढीको पानी नेपाल सीमा काटिसकेको करिब १६ मिनेटपछि मात्र विभागसम्म खबर पुगेको नेपालन्युज र माइरिपब्लिकाले जनाएका छन्।

भोटेकोशीमा बढ्दो पानीको सूचना दिने जलस्तरमापकहरू चेतावनी पठाउनुअघि नै नष्ट भइसकेका थिए, नेपालन्युजले जनाएको छ। सन् २०२५ मा सोही नदीमा आएको सानो बाढीपछि नेपाल र चीनबीच डेटा आदानप्रदान गर्ने समझदारी भएको थियो, तर अगस्ट २०२६ सम्म कुनै औपचारिक र स्वचालित प्रणाली अस्तित्वमा थिएन, माइरिपब्लिकाले जनाएको छ।

अझै थाहा नभएका कुरा

मेको बैठकपछि योजना बनेको "दोस्रो चरणको वार्ता" २६ अगस्टअघि भएको थियो कि थिएन, र नभएको भए किन भएन भन्ने अझै थाहा छैन। नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालय वा जल तथा मौसम विज्ञान विभागले यसको जवाफ दिन सक्छन्।

चीन भूविज्ञान विश्वविद्यालय र नास्टको सर्वेक्षणको निष्कर्ष सार्वजनिक गरिने हो कि होइन, र त्यसले नपुगेको पूर्वसूचनाको विषयलाई समेट्ने हो कि होइन भन्ने अझै थाहा छैन। नास्ट र अभियानका प्रमुख वैज्ञानिकहरूले यसको जवाफ दिन सक्छन्।

चीनले जनाएको तिब्बततर्फको ४३ जनाको मृत्युको संख्यामाथि प्रश्न उठेको आईएएनएसको समाचार इन्डिया ट्रिब्युनले प्रकाशित गरेको छ। ती प्रश्नबारे कुनै नेपाली अधिकारीले सार्वजनिक रूपमा प्रतिक्रिया दिएका छन् कि छैनन् भन्ने अझै थाहा छैन। नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालय वा विपद् प्राधिकरणले यसको जवाफ दिन सक्छन्।