बूढीगण्डकी बाढी हिमपहिरोले ल्यायो, प्राधिकरणको प्रतिवेदन

२८ असोज, गोरखा । गोरखाको बूढीगण्डकी नदीमा आइतबार आएको बाढी एउटै पहिरोले नभई हिमाली क्षेत्रमा सिलसिलेवार रूपमा भएका घटनाले निम्त्याएको राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले जनाएको छ।

प्राधिकरणको प्राविधिक प्रतिवेदनअनुसार चुम्नुब्री गाउँपालिका-६ अन्तर्गत चामार हिमाल र स्येरांगी हिमालको बीचमा रहेको उङ्गिलुङ खोलाको मुहानमा समुद्री सतहभन्दा करिब ५,५०० मिटर उचाइमा हिमपहिरो खसेको अनलाइनखबर अंग्रेजीले जनाएको छ। सोही हिमपहिरोले आइतबार बिहान करिब ४ बजेर २० मिनेटमा हिउँ, पानी र मलबा बगाउँदै ठूलो पहिरो निम्त्याएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

प्राधिकरणको आइतबारको तथ्याङ्कमा गोरखामा ५ जना बेपत्ता थिए। द हिमालयन टाइम्सका अनुसार चुम्चेतको उङ्गिलिङस्थित भेडीगोठमा बसेका २ महिला र ३ पुरुष बेपत्ता भएको प्राधिकरणले आइतबार जनाएको छ। यो बाढी भोटेकोशी विपद्को करिब ४५ दिनपछि र सोबाट करिब ४० किलोमिटर टाढा आएको नागरिक न्युजले जनाएको छ।

खानी तथा भूगर्भ विभागले उक्त पहिरोबाट ३.५ म्याग्निच्युडको भूकम्प बराबरको ऊर्जा निस्केको आकलन गरेको प्राधिकरणको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। उङ्गिलुङ खोला र स्यार खोला मिसिने ठाउँमा थुप्रिएको मलबाले नदी केही समय थुनिएको र पछि त्यो फुटेको प्रतिवेदनमा छ। बाढी सल्लेरीमा सबैभन्दा पहिले बिहान करिब ४ बजेर ३० मिनेटमा पुगेको प्रतिवेदनले जनाएको छ। करिब ६ बजेर ३० मिनेटमा बाढी अनुमानित २० देखि २५ मिटरसम्म उच्च बिन्दुमा पुगेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। यसले ३४१ मेगावाटको बूढीगण्डकी जलविद्युत आयोजनाको मुख्य शिविर बगाएको प्राधिकरणलाई उद्धृत गर्दै द हिमालयन टाइम्सले लेखेको छ। जगतका भवन र सोती खोला तथा बूढीगण्डकी नदीमाथिका कंक्रिट पुल पनि क्षतिग्रस्त भएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

अनुसन्धानकर्ता डा. सन्तोष नेपालको स्वतन्त्र विश्लेषणले पनि ठूलो हदसम्म यही निष्कर्षलाई समर्थन गरेको नागरिक न्युजले जनाएको छ। उनको प्रारम्भिक विश्लेषणअनुसार ७,१०० मिटर अग्लो चामार हिमालको दक्षिणी भागबाट हिमनदी वा बरफको ठूलो पिण्ड खसेर स्यार नदीमा परेको हुन सक्छ। तर वास्तविक कारण अझै पुष्टि नभएको र त्यसका लागि थप स्पष्ट उपग्रह तस्बिर चाहिने डा. नेपालले बताएका छन्। यो घटना भोटेकोशी बाढीसँग मिल्दोजुल्दो रहेको र दुवै उच्च हिमाली क्षेत्रमा बरफ र चट्टान खस्नुसँग जोडिएको उनले बताए।

द राइजिङ नेपालका अनुसार नेपाली सेनाले बाढी आएयता फिलिम, चुम्लिङ, आरुघाट, डोभान, विही, लाक्पाल, सल्लेरी, उहिया र केरुङ्गाबाट हेलिकप्टर लगायतका माध्यमबाट ३१ जना विदेशी नागरिकसहित १८६ जनाको उद्धार गरेको जनाएको छ।

दार्चे गाउँपालिकामा जगत गाउँसम्मको बाटो अझै अवरुद्ध छ। "फालामबेसीबाट जगततिर जाने बाटो बन्द छ। गाडी त परैजाओस्, मानिस हिँड्ने बाटो समेत छैन," दार्चे-३ का वडाध्यक्ष लक्ष्मण गुरुङले रिपब्लिकासँग भने। विस्थापित परिवार आफन्त वा छरछिमेकका घरमा बसिरहेको गुरुङले बताए। अधिकारीहरूले अझै अस्थायी शिविर नबनाएको गुरुङको भनाइ छ। शिविर चलाउनुअघि खानेपानी, शौचालय, बिजुली र खाना पकाउने व्यवस्था चाहिने उनले भने।

आधिकारिक तथ्याङ्क

प्राधिकरणको आइतबारको प्रेस विज्ञप्तिमा पाँच जना बेपत्ता र ४७ जनाको उद्धार भएको उल्लेख रहेको द हिमालयन टाइम्सले जनाएको छ। प्रारम्भिक प्रतिवेदनमा कसैको मृत्यु वा घाइते भएको पुष्टि नभएको द काठमाडौं पोस्टले आइतबार जनाएको थियो। नेपाली सेनाको आफ्नै तथ्याङ्कअनुसार बाढीयता ३१ जना विदेशीसहित १८६ जनाको उद्धार भएको द राइजिङ नेपालले छुट्टै लेखेको छ। यी दुई आँकडा फरक निकायले फरक समयमा गणना गरेका भएकाले सिधै तुलना गर्न मिल्दैन। चुम्नुब्री गाउँपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत नारायणप्रसाद सापकोटाले जगत बगर, सल्लेरी र घट्टीखोलामा ३५ देखि ४० वटा घर बगेको आकलन गरेको द काठमाडौं पोस्टले जनाएको छ।

अझै थाहा नभएका कुरा

सरकारले बेपत्ता व्यक्तिलाई ४५ दिनपछि मृत घोषणा गर्न सकिने गरी कानुन संशोधन गर्ने तयारी गरेको अनलाइनखबर अंग्रेजीले जनाएको छ। यसले गोरखाका बेपत्ताहरूलाई समेट्छ कि समेट्दैन भन्ने गृह मन्त्रालयसँग सोध्नुपर्ने प्रश्न हो।

अस्थायी शिविरबिना अझै कति घरपरिवार विस्थापित भएर बसिरहेका छन् र तिनका लागि पानी, बिजुली र शौचालयको व्यवस्था कहिले पुग्छ भन्ने गोरखा जिल्ला प्रशासन कार्यालयसँग सोध्नुपर्ने प्रश्न हो।

यस बाढीले बूढीगण्डकी जलविद्युत आयोजनालाई कति क्षति पुर्‍यायो र यसले निर्माण ढिलो बनाउँछ कि बनाउँदैन भन्ने यसको विकासकर्ता र ऊर्जा मन्त्रालयसँग सोध्नुपर्ने प्रश्न हो।